Một hình thái thời tiết nguy hiểm đang tăng cấp nhanh trên Biển Đông, buộc chính quyền trung ương và các địa phương ven biển kích hoạt hàng loạt biện pháp ứng phó. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, vùng áp thấp xuất hiện từ ngày 1/7 ở phía Đông khu vực giữa và Bắc Biển Đông đã mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới trong ngày, tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc và có xu hướng gia tăng cường độ.

Đến 13h ngày 2/7, tâm áp thấp nhiệt đới nằm ở khoảng 17,4 độ vĩ Bắc; 112,2 độ kinh Đông, trên vùng biển phía Bắc khu vực Hoàng Sa, với sức gió mạnh nhất cấp 7 (50-61 km/h), giật cấp 9. Dự báo đến trưa 3/7, áp thấp nhiệt đới sẽ tiến gần đất liền ven biển phía Đông Nam đảo Hải Nam (Trung Quốc), mạnh lên cấp 8-9, giật cấp 10-11 và có khả năng phát triển thành bão, sau đó tiếp tục di chuyển về phía Bắc vịnh Bắc Bộ với cấp độ rủi ro thiên tai được đánh giá ở mức 3.

Mưa giông, gió mạnh và sóng lớn được dự báo bao trùm một vùng biển rộng từ phía Tây Bắc Biển Đông đến Bắc vịnh Bắc Bộ. Khu vực phía Tây Bắc Biển Đông (bao gồm Hoàng Sa) có gió mạnh cấp 6-7, sau tăng lên cấp 8-9; sóng cao phổ biến 2-4 m, vùng gần tâm bão có thể đạt 3-5 m, biển động rất mạnh. Từ đêm 3/7, khu vực Bắc vịnh Bắc Bộ được cảnh báo gió mạnh dần lên cấp 6-7, vùng gần tâm bão cấp 8, giật cấp 9-10, sóng cao 2-4 m. Toàn bộ tàu thuyền hoạt động trong vùng nguy hiểm đều có nguy cơ chịu tác động của dông, lốc, gió mạnh và sóng lớn.

Trong bối cảnh áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đã ban hành công điện yêu cầu các địa phương ven biển từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa, cùng nhiều bộ, ngành liên quan, theo dõi chặt chẽ diễn biến, kiểm soát hoạt động tàu thuyền và thông báo kịp thời cho chủ phương tiện, thuyền trưởng biết vị trí, hướng di chuyển của áp thấp và vùng nguy hiểm (từ khoảng 14-17,5 độ vĩ Bắc, phía Đông kinh tuyến 114 độ kinh Đông trong 24 giờ tới). Lực lượng chức năng được yêu cầu tổ chức kiểm đếm, hướng dẫn tàu thuyền chủ động phòng tránh, không đi vào hoặc nhanh chóng thoát khỏi khu vực nguy hiểm, đồng thời tăng cường giám sát các phương tiện du lịch hoạt động tại vịnh, cửa sông và vùng ven bờ.

Trên đất liền, hoàn lưu của áp thấp nhiệt đới được dự báo gây mưa lớn ở khu vực Đông Bắc Bộ và Thanh Hóa trong các ngày đầu tháng 7, đi kèm nguy cơ kèm theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như lốc, sét, gió giật mạnh tại nhiều nơi. Cơ quan khí tượng khuyến cáo các địa phương rà soát phương án bảo đảm an toàn cho dân cư ở khu vực trũng thấp, ven biển, trên đảo; các chủ phương tiện, ngư dân và doanh nghiệp khai thác biển được khuyến nghị theo dõi sát bản tin dự báo, điều chỉnh kế hoạch sản xuất và di chuyển để giảm thiểu rủi ro gián đoạn hoạt động và thiệt hại tài sản.

Aktivitas vulkanik di dua gunung api aktif di Pulau Jawa menguat dalam beberapa hari terakhir, menambah tekanan pada sistem mitigasi bencana di wilayah padat penduduk. Di Yogyakarta, Gunung Merapi mencatat dua kali luncuran awan panas guguran dan 18 kali guguran lava pijar hanya dalam periode 12 jam pengamatan terakhir. Di Jawa Timur, Gunung Semeru pada Sabtu pagi (4/7/2026) erupsi dan meluncurkan kolom abu vulkanik setinggi sekitar 1,4 kilometer di atas puncak, mendorong Pusat Vulkanologi dan Mitigasi Bencana Geologi (PVMBG) mempertegas peringatan kewaspadaan bagi masyarakat sekitar.

Laporan harian yang dirilis melalui laman resmi magma.esdm.go.id menunjukkan, sejak Kamis (2/7/2026) pukul 18.00 WIB hingga Jumat (3/7/2026) pukul 06.00 WIB, awan panas guguran Merapi meluncur sejauh maksimal 1.800 meter ke arah Kali Sat/Putih. Dalam interval yang sama, guguran lava pijar teramati total 18 kali dengan jarak luncur maksimum hingga 2.500 meter ke arah alur sungai yang sama. Data kegempaan mengindikasikan dinamika magma di perut gunung masih tinggi, dengan puluhan gempa guguran serta puluhan gempa hybrid/fase banyak yang terekam dalam rentang beberapa jam.

Di sisi lain, Semeru yang berstatus Level III (Siaga) menambah daftar gunung dengan aktivitas signifikan. PVMBG melaporkan erupsi Sabtu pagi pukul 06.08 WIB itu memuntahkan kolom abu putih hingga kelabu dengan intensitas sedang dan condong ke arah selatan. Erupsi tersebut terekam di seismogram dengan amplitudo maksimum 22 mm dan durasi sekitar 2 menit 17 detik, dan masih berlangsung saat laporan disusun. Otoritas mengingatkan potensi Awan Panas Guguran (APG), guguran lava, dan aliran lahar di sepanjang aliran sungai dan lembah yang berhulu di puncak, terutama Besuk Kobokan, Besuk Bang, Besuk Kembar, dan Besuk Sat.

Merespons dinamika ini, PVMBG mempertahankan sejumlah pembatasan ketat di sekitar Semeru. Masyarakat dilarang beraktivitas di sektor tenggara sepanjang Besuk Kobokan sejauh 13 kilometer dari puncak, serta diminta menjaga jarak minimal 500 meter dari tepi sungai di luar zona tersebut karena berpotensi terlanda perluasan awan panas dan aliran lahar hingga 17 kilometer dari sumber erupsi. Selain itu, aktivitas dalam radius 5 kilometer dari kawah/puncak tidak dianjurkan mengingat risiko lontaran batu pijar. Di Merapi, meski rekomendasi rinci dalam laporan yang dikutip tidak disebutkan, intensitas guguran lava dan awan panas ke arah alur sungai menegaskan pentingnya disiplin terhadap zona rawan bencana yang telah ditetapkan otoritas kebencanaan setempat.

Deretan data kegempaan dan visual dari dua gunung ini menempatkan kembali aspek mitigasi sebagai fokus utama, terutama bagi permukiman yang berada di hilir sungai-sungai yang berhulu di puncak. Dengan beberapa gunung lain di Indonesia juga berada pada status Siaga, otoritas menghadapi tantangan simultan menjaga kewaspadaan publik tanpa memicu kepanikan, sembari memastikan aktivitas ekonomi dan mobilitas warga tetap berada dalam koridor keselamatan yang direkomendasikan.